مهمتر از هر دو كتاب فوق الذكر ، كتاب داروسازىايست كه من در تدوين كتاب حاضر از آن بهره‌گيرى فراوان كرده‌ام . اين كتاب بيست سال قبل از تحفه المومنين نوشته شده است زيرا مؤلف در مقدمهء آن مىگويد كه كتاب را در سال 1051 نوشته است . حقيقت اين است كه كتاب مزبور خيلى بيشتر از يك كتاب داروسازى و خيلى كمتر از يك كتاب درسى پزشكى است اسم اين كتاب منافع افضليه يا قربادين قاطع مىباشد . مؤلف كتاب را براى استفاده پسر برادر خود غياث الدين على كه در آن زمان تحصيل طب مىكرد نوشته است و به اين دليل تمام مقدمهء كتاب درباره اين موضوع است كه يك طبيب حاذق قبل از آنكه به مداواى بيماران بپردازد چه بايد بداند . نحوهء كشف سابقه بيمارى شرح داده شده و پانزده نكته را يادآورى مىكند و مىگويد كه هر طبيبى بايد به آنها كمال توجه را داشته باشد و به برادرزاده خود تاكيد مىكند كه قبل از اعلام اسم بيمارى به آداب و سنن و خصوصيات زندگى بيمار خود توجه مخصوص مبذول بدارد و تاثير اين امور را بر بيمارى شخص از نظر دور ندارد او مىنويسد : « ديگر آنكه مردم هر ولايتى به نوعى از تناولات معتاد مىباشند مثلا مردم صحرانشين اكثر ماكولى ايشان دوغ و ماست و مانند آن از لبنيات مىباشد و اهل خراسان به آشهاى آرد و اهل هند به نخود و ماش و روغن و ادويه حاره و اهل ماوراء النهار به گوشت خصوصا به گوشت اسب و شراب و مردم فارس و عربستان اكثرا به خرما و اعراب باديه به گوشت و شير شتر و ملخ و مردم گرجى و ارمنى و فرنگ به شراب و عرق و گوشت خوك و مانند آنها معتاد مىباشند پس اكثر شفاى ايشان را امراض صعبه مزمنه به مراد ايشان مىباشد و اين فقير بسيارى را به اين طريق معالجه كرده‌ام « 8 » و سپس به ذكر موضوعى مىپردازد كه امروز به نظر عجيب مىآيد : « پنجم آنكه ببيند كه اگر جنس مريض ذكور است بداند كه مزاج او نسبت به جنس اناث گرمتر و خشك‌تر است و بنيهء او قوىتر پس احتمال تدبير و معالجات قويه بيشتر ، اما به خلاف جنس اناث و نزديك به مزاج و طبع اناث است خصى و خنثى « 9 » » اما ابراز يك چنين نظريه‌اى در دورهء صفويه به هيچ وجه عجيب نبود زيرا در آن زمان ، درست مانند امروز ، مردها موهاى خود را بلند مىكردند و تاب مىدادند و سيمائى بسيار شبيه به زنان داشتند ، به علاوه بايد در نظر داشت كه در آن ايام تعداد زيادى خواجه و مردانى كه خواجه شده بودند نيز وجود داشت .

--> ( 8 ) - اين قسمت بجاى ترجمه از متن انگليسى ، عينا از روى نسخه خطى منافع افضليه ، كتابخانه مركزى دانشگاه تهران استنساخ گرديده است ( مترجم ) ( 9 ) - اين قسمت بجاى ترجمه از متن انگليسى ، عينا از روى نسخه خطى منافع افضليه موجود در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران استنساخ گرديده است ( مترجم )